Płocki psycholog – Osobowość paranoidalna

Płocki psycholog – Osobowość paranoidalna

Osobowość paranoidalna okiem psychologa

„Inni czyhają na mnie z powodu tego, czego mi zazdroszczą”

„Zaatakuję Cię, zanim Ty zdążysz mnie zaatakować”

Osobowość paranoidalna – cechy

Postrzeganie siebie u osób paranoidalnych sięga biegunów: niemocy, pogardy i upokorzenia oraz omnipotencji, zwycięstwa i tryumfu. Obie te postawy wywołują napięcie. Na żadnym z biegunów nie doświadcza się prawdziwego pocieszenia. Lęk wywołuje pogardę, a psychiczna moc poczucie winy za wszystkie okropności dziejące się wokół.

Ludzie o osobowości paranoidalnej charakteryzują się podejrzliwością, brakiem poczucia humoru oraz poczuciem wielkości. Żyją w nieustannym strachu tracąc dużo energii emocjonalnej na szczegółową obserwację otoczenia i poszukiwanie zagrożeń. Radzą sobie z własnymi negatywnymi cechami projektując je na innych.  Cechy te już jako należące do innej osoby traktują jako zagrożenie zewnętrzne. Procesowi temu może towarzyszyć świadome skupienie na własnej doskonałości. Nie są skłonne ufać obcym. Osoby paranoidalne funkcjonujące na normalnym poziomie chętnie podejmują działalność polityczną – w tym obszarze mogą realizować skłonności  do walki ze złem i zagrożeniem.

Skąd bierze się ich cierpienie?

Uważają źródło swoich cierpień jako zewnętrzne. Stąd może się zdarzyć, że stanowią większe zagrożenie dla innych, niż dla siebie samych. Monitorują każdą interakcję międzyludzką z największą ostrożnością.

Główne mechanizmy obronne osobowości paranoidalnej

Osoby paranoidalne używają mechanizmów zaprzeczania i projekcji w tak dużym stopniu, że w „Ja” nie pozostaje nawet najmniejsze poczucie wstydu. Ich energia używana jest do udaremniania wysiłków ludzi, którzy chcieliby ich zawstydzić i poniżyć, obawiają się złych zamiarów osób z otoczenia. Są podatne na uczucie zawiści. Złości, zazdrości i niechęci doświadczają tak intensywnie, że często przybierają formę urojeń. Mogą też prowadzić do zaprzeczania i projektowania innych uczuć  i impulsów jak np. mężczyzna nieświadomy własnych fantazji na temat niewierności podejrzewa, że żonę pociągają inni mężczyźni.  Bywa, że za tą formą zazdrości kryje się tęsknota za bliskością z osobą tej samej płci. A tęsknota ta jest przez osoby z osobowością paranoidalną mylona bywa
z homoseksualizmem, którego się boją. Dlatego tęsknocie tej zaprzeczają i projektują ją na innych.

Osoby paranoidalne mierzą się także z wielkim poczuciem winy, którego podobnie jak wstydu nie dopuszczają do świadomości i projektują na innych. Dlatego przekształcają każdy aspekt poczucia winy, broniąc się przed upokorzeniem, w zagrożenie płynące z zewnątrz.

Osoby paranoidalne radzą sobie z niewygodnymi uczuciami za pomocą projekcji. Prowadzi to do częstego korzystania z mechanizmu zaprzeczania i reakcji upozorowanej. Już Freud wyjaśniał paranoję następującymi po sobie nieświadomymi operacjami  reakcji upozorowanej: „Nie kocham Cię, nienawidzę Cię” i projekcji: „Nie nienawidzę Cię, to ty mnie nienawidzisz”.

Choć osoby paranoidalne mogą gubić się w podejrzeniach kierowanych wobec najbliższych, dotyczących motywów i intencji ich działań, to zdolne są do silnego przywiązania i lojalności. Podnoszą swoje poczucie własnej wartości przez wykorzystanie własnej siły przeciwko władzom i innym ważnym osobistościom. To, że dopną swego i odniosą zwycięstwo daje im chwilowe, niosące ulgę poczucie bezpieczeństwa i moralnego zwycięstwa.

Osobowość paranoidalna – objawy 

Jednym z wyróżników paranoi jest wysoki poziom agresji wewnętrznej oraz podatność na zdenerwowanie, pobudzenie, w konsekwencji na lęk, wstyd, zawiść i poczucie winy. Uczucia uległy wielu radykalnym transformacjom, zanim stały się manifestowanymi objawami. Osoby paranoidalne prezentują skłonność do wybuchania i rozdawania ciosów „na oślep”. Co jest zaprzeczeniem biernego znoszenia lęku w oczekiwaniu na nieunikniony przecież atak.

Osoby paranoidalne są wrażliwe na kwestie sprawiedliwości i reguł. Cechuje je sztywność i zaprzeczanie „miękkim” emocjom, nadmierne zaabsorbowanie problemem kontroli oraz skłonność do popadania w święte oburzenie.

Osoba paranoidalna

Z czego się bierze osobowość paranoidalna według psychoterapeuty

Dziecko, kiedy jest małe, nie posiada jeszcze umiejętności radzenia sobie z emocjami, a tym bardziej z integracją agresywnej energii w pozytywny obraz „Ja”. Negatywne reakcje dorosłych (opiekunów) okazywane dziecku nadpobudliwemu mogą wzmacniać i kształtować w nim poczucie, że otoczenie to prześladowcy. William W. Meisner zebrał dowody na to, że paranoja powiązana jest w dzieciństwie z niezdolnością do adaptacji, nieregularnością, intensywnymi reakcjami i negatywnym nastrojem. Silvan S. Tomkins uważał, że paranoja wynika z kombinacji strachu i wstydu.

U dzieci, które wyrastają na paranoidalnych dorosłych, mocno było zaburzone poczucie skuteczności. Mogły one wielokrotnie czuć się poniżane i poddawane władzy innych. Przyszłych paranoików dorośli uczą na zasadzie naśladownictwa np. utwierdzając dziecko, że ufać można tylko rodzinie, prezentując postawę potępienia i podejrzliwości. W domach rodzinnych przyszłych paranoików dominuje krytycyzm i ośmieszanie, wybuchowość i nierespektowanie granic. Dziecko takie pełni rolę kozła ofiarnego będąc obiektem nienawiści i projekcji cech kojarzonych ze słabością. Nieopanowany lęk opiekuna dziecka jest kolejnym czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju osobowości paranoidalnej. Nieumiejętność rozgraniczenia fantazji i realnego zachowania u dorosłych, powodują, że dziecko rośnie w przekonaniu, iż myśli równają się czynom.

Dzieci, które odbierają swoich rodziców jako prześladowców, często też odczuwają, że są oni dostępni i stali na tyle, że utrzymują przekonanie, iż ktoś troszczy się o nich.

Jak możemy pomóc

W kontakcie z osobami o osobowości paranoidalnej wyzwaniem jest stworzenie relacji. Ważna jest:

  • spokojna, niosąca pocieszenie rozmowa;
  • odwoływanie się do poczucia humoru oraz gotowość do przeprosin, jeśli żart został mylnie wzięty za kpinę;
  • otwartość;
  • pomoc w identyfikacji wydarzeń, które wytrąciły je z równowagi;
  • podkreślanie różnic między myślami a działaniami;
  • czujność w sprawie granic;
  • szacunek, integralność, takt i cierpliwość.

Dla poczucia bezpieczeństwa osoby paranoidalnej znaczenie ma stałość. Jej brak wywołuje fantazje na temat mocy własnych życzeń.

osobowość paranoidalna

Opracowanie: psycholog Lidia Człapska

Źródło: Diagnoza psychoanalityczna, N. McWilliams

Dodaj komentarz