Narcyzm, jak go rozpoznać?

Narcyzm, jak go rozpoznać?

Osobowość narcystyczna

Głównym pragnieniem osób narcystycznych jest potwierdzanie własnej wartości przez otoczenie oraz chęć podtrzymania samooceny. Mówi się, że są przesadnie zajęte sobą, nadmiernie reagują na aprobatę, przesadnie wrażliwe na krytykę. Można sądzić, że w wewnętrznym życiu narcyza czegoś brakuje. Czują się w głębi duszy nieuczciwi i pozbawieni miłości. Martwią się o to, że nie pasują do otoczenia. Odnoszą się do cech zewnętrznych, jak sława, bogactwo, uroda, a nie do swojej tożsamości. Jones w opisie osobowości narcystycznej używa takich określeń jak: niedostępność, wycofanie, fantazje nad temat własnej sprawczości, przecenianie kreatywności i tendencje do osądzania. Pisze też o złudzeniu bycia Bogiem. Wielu autorów twierdzi, że w każdym narcyzie, który jawi się jako osoba dotknięta manią wielkości, kryje się dziecko, które jest zakłopotane i zawstydzone. Osoby narcystyczne mają wspólny mianownik: wewnętrzne poczucie słabości, niższości swojej osoby, lub też strach przed tym poczuciem.

Jak rodzi się narcyzm?

Narcyzm kojarzy się z dzieckiem, które wyczuwa w niezwykły sposób niewidzialne emocje, postawy i oczekiwania innych. Dziecko posiadające jakieś talenty jest narażone na eksploatowanie tych talentów, tak by podtrzymać samoocenę rodziców. Rodzice traktują je jak swoje przedłużenie, co grozi tym, że same stanie się narcystycznym dorosłym.

Mrozowska Zofia;Braunek Malgorzata;Kamas Jerzy;

Charakterystyczne emocje narcyzów?

Emocje jakie często towarzyszą osobom narcystycznym to wstyd i zawiść. Wstyd w tym przypadku ma wielką siłę, ale błędnie może być mylony z poczuciem winy, co narcyz ocenia jako brak empatii. Wstyd to odczucie, że ludzie postrzegają innych jako złych, postępujących niewłaściwie, a poczucie winy daje wrażenie, że mamy potencjał do czynienia zła. Natomiast poczucie wstydu kojarzy się raczej z bezradnością, brzydotą, niemocą.

Osoba narcystyczna jest bardzo podatna na zawiść. Jeśli myśli, że jest gorsza i w każdej chwili jej braki ujrzą światło dzienne, to będzie zazdrościć tym, którzy są z siebie zadowoleni. Zawiść u narcyza powoduje, że ocenia samych siebie i innych. Obserwujemy wtedy, że jeśli czuje się w jakimś aspekcie życia gorszy to u innej osoby będzie próbował potępiać i krytykować wszystko, co chciałby mieć, a nie może mieć.

Mechanizmy obronne

Narcyz w swoim codziennym życiu do przetrwania potrzebuje dwóch mechanizmów obronnych: idealizacji i dewaluacji. Będzie wtedy tworzył rankingi w wielu płaszczyznach życia: najlepszego lekarza, najfajniejszej szkoły, najbardziej wymagającego nauczyciela. Porównania te dotyczą prestiżu i czasami przysłaniają realność wad i zalet omawianego tematu.

Zgubne dążenie do ideału

Osoby o narcystycznej osobowości to niejednokrotnie perfekcjoniści. Próbują dorównać nierealnym ideałom, a czasem wręcz są przekonane, że im dorównały. Rezultatem tego jest poczucie wielkości. W innym wypadku, gdy nie mogą osiągnąć swoich celów, ocenią się jako ułomne, co grozi depresją.

Psychoterapia osób narcystycznych

W procesie terapii ważne by pacjent zobaczył, że może akceptować innych bez oceniania, kochać bez idealizowania i wyrażać uczucia bez wstydu. Osoby narcystyczne często pełniły w domu funkcję przedłużenia rodzica. I były akceptowane nie za to, że są, ale za to jak wypełniają tę funkcję. Realizacja niespełnionych ambicji rodziców miałaby w mniemaniu rodzica przynieść chwałę rodzinie. Atmosfera ciągłej oceny w domu rodzi ryzyko kształtowania przyszłych osobowości narcystycznych. Takie zachowanie niszczy rozwój realistycznej samooceny. Dziecko czuje, że jest wciąż oceniane, nawet jeśli wszystko idzie mu bardzo dobrze.

W życiu osoby narcystycznej można zaobserwować dwie skrajności. Z jednej strony towarzyszy mu poczucie fałszu, wstydu, bycie osobą niepełną. Z drugiej strony może doświadczać odczuć przeciwnych jak pewność siebie, duma, pogarda, próżność, poczucie wyższości. Przy czym przejście z jednego uczucia do drugiego może być bardzo płynne. Gdy ktoś je krytykuje bardzo szybko przejdą z poczucia wyższości do odczuć, że jestem nikim.

Następstwem perfekcjonizmu jest unikanie uczuć i działań, które mogłyby pokazać, że mogą się mylić, czy zależeć od innych. Wyrzuty sumienia z powodu popełnienia błędu, lub wyrządzenia krzywdy byłyby przyznaniem się do ułomności, a wdzięczność za przyjęcie pomocy byłaby przyznaniem się do tego, że tej pomocy się potrzebowało.

Autor: Marta Głowacka – psycholog

Bibliografia: N. McWilliams, Diagnoza Psychoanalityczna.

Dodaj komentarz

Close Menu