Ucieczka do wewnątrz czyli osobowość schizoidalna w gabinecie psychoterapeuty

Ucieczka do wewnątrz czyli osobowość schizoidalna w gabinecie psychoterapeuty

Outsider u psychologa / psychoterapeuty

Charakterystyczne cechy

Osobowość schizoidalna to ucieczka w wewnętrzny świat wyobraźni. „Schizoidalny” wskazuje na związek ze słowem „podział”, „rozłam”. Czują wyobcowanie z części Ja, lub ogólnie z życia. Osobowość ta może występować w różnym stopniu od poważnych deficytów, które wymagają hospitalizacji w katatonii, aż po poziom zdrowia wyższy niż przeciętny – jednostki twórcze i genialne. Do gabinetu psychologicznego może zatem trafić osoba, która kwalifikuje się do leczenia szpitalnego, jak również dośc dobrze funkcjonująca jednostka. Osoby mające schizoidalną osobowość często zachowują się niekonwencjonalnie, ekscentrycznie, czy nawet dziwacznie. Dlatego przez resztę społeczeństwa są patologizowane, choć mogą być kompetentne, autonomiczne i mieć silne ego. W grupie psychoterapeutycznej będą początkowo wycofane i zamknięte w sobie.

Mechanizmy obronne

PsychoterapeutaMechanizmem obronnym charakteryzującym te zaburzenie  jest ucieczka w fantazję. Ludzi o schizoidalnym typie charakteru pociągają takie zajęcia, jak dociekanie filozoficzne, ćwiczenia dyscypliny ducha, nauka i sztuka, w dzisiejszych czasach szeroko pojęta informatyka. Zamknięci za ekranem komputera rzadziej będą wchodzić w interakcje z innymi. Do gabinetu psychoterapeuty trafi więc osoba, która przeżywa dużo w świecie wewnętrznym.

Dzieci, u których może rozwinąć się osobowość schizoidalna

Według danych klinicznych osoby schizoidalne są nadpobudliwe i łatwo ulegają nadmiernej stymulacji. Z kolei ich bliscy wspominali je jako dzieci, które cofały się przed silnym światłem i hałasem, lub przed zbyt gwałtownym ruchem. Rodzice twierdzili u psychologa, że ich dzieci przy próbach tulenia sztywniały i odsuwały się, jakby opiekun naruszał ich poczucie komfortu i bezpieczeństwa. Takie cechy według badaczy mają predyspozycje do schizoidalnej struktury osobowości, wzmacniane zwłaszcza, gdy opiekunowie nie dostosują się moich natury.

Jednym z powodów wycofania się dziecka jest postawa rodziców, którzy są nadmiernie zaangażowani, narzucający się, wpływający masywnie na dziecko, według twierdzenia Winnicotta. Uwodząca, lub przytłaczająca, przekraczająca granice matka i niecierpliwy, krytyczny ojciec. Ważna jest też treść sprzecznych i mylących komunikatów od najbliższych. Duży wpływ może mieć w taki razie wychowanie, które zdaje się popychać dzieci w tym kierunku.

Analityczne rozumienie

Na poziomie klasycznego popędu osoby te zmagają się konfliktami stadium oralnego. Obawiają się tego, ze zostaną pochłonięte, wciągnięte, zniekształcone, połknięte. Ich podłożem są projekcje i transformacje głodu odczuwanego przez fantazjującego. Osobowość schizoidalna nie doświadcza tego popędu pochodzącego z wewnątrz Ja, tylko ze świata zewnętrznego, który wydaje się pełen zagrożeń dla bezpieczeństwa i indywidualności jednostki. Jest to głód spowodowany miłością. Nie odnosi się do codziennych subiektywnych doświadczeń, a do przeciwnych wyrazistych tendencji: do wycofania się, poszukiwania satysfakcji w świecie fantazji, odrzucenia świata fizycznego.

Najbliżsi w gabinecie psychoterapeutycznym opisują osoby schizoidalne jako wyjątkowo łagodne, spokojne. A jednocześnie taka osoba ma zamiłowania do horrorów, kryminałów, apokaliptyki. Następuje ciągłe ukrywanie swojego głodu i agresji pod grubą warstwą mechanizmów obronnych.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech osób schizoidalnych wysoko funkcjonujących jest brak popularnych mechanizmów obronnych. Osoby te doświadczają i opisują reakcje emocjonalne tak szczerze i precyzyjnie, i przez to cierpią, bo są odrzucane. A bierze się to stąd, że ich zdolności emocjonalne, intuicyjne i zmysłowe są naturalne, i ponad normę w stosunku do innych.

Outsider, obserwator, introwertyk

Jednostki te nie cierpią nadmiernie z powodu wstydu lub poczucia winy. Nie przeinaczają rzeczywistości i przesadnie nie osądzają. Cierpią z powodu braku bezpieczeństwa. Kiedy czują się przytłoczone, chowają się albo uciekają w odosobnienie, albo zamykają się w świecie fantazji. Osoba taka jest przede wszystkim outsiderem, stojącym na  uboczu zdarzeń, obserwatorem ludzkiej natury.

Psychoterapia - malowanie obrazów

Reakcja na stres

Pod wpływem stresu osoby schizoidalne mogą uciekać od swych uczuć i od zewnętrznych stymulacji, sprawiając wrażenie przytępionych, niewrażliwych, reagujących niewłaściwie, mimo że są ponadprzeciętnie wrażliwe na emocjonalne komunikaty pochodzące od innych ludzi.

Jednym z najważniejszych aspektów zdolności jest twórczość. Zdrowsze jednostki schizoidalne tworzą dzieła sztuki, dokonują odkryć naukowych, opracowują innowacyjne teorie, czy nowe ścieżki rozwoju duchowego, a osoby znacznie zaburzone żyją w swoim piekle, gdzie ich potencjał zostaje przyćmiony przez lęk i wyobcowanie.

Konflikty wewnętrzne

Podstawowy konflikt  osób schizoidalnych to bliskość i dystans, miłość i strach. Ich życie jest zdominowane przez ambiwalentne uczucia wobec przywiązania. Arthur Robbins (1988) podsumował tę dynamikę słowami: „Podejdź bliżej, bo czuję się samotny, ale zostań daleko, ponieważ boję się twojego wtargnięcia.”

Seksualność

Jeśli chodzi o seksualność, to niektóre jednostki są wyjątkowo apatyczne, pomimo pełnej fizycznej sprawności seksualnej. Niektóre osoby pragną obiektów seksualnych, które są dla nich nie osiągalne, a te które są osiągalne pozostają obojętne.

Samotność

Dla osób schizoidalnych uległość i konformizm nie leżą w ich naturze, za co płacą bolesną samotnością. Osobowość schizoidalna nawet jeśli widzi jakąś korzyść w dostosowaniu się, to prowadząc towarzyskie pogawędki, będzie się czuć nieswojo, niczym oszust, ponieważ uważa takie zachowanie za nienaturalne i sztuczne. Schizoidalne Ja zawsze trzyma się w bezpiecznej odległości od reszty ludzkości.

Ironia, kpina, wywyższanie się

Wielu badaczy opisuje postawę zdystansowaną, ironizującą, a nawet nieco pogardliwą. Ta skłonność do wywyższania się może mieć źródło w obronie przed atakami nadmiernie kontrolujących, lub nadmiernie ingerujących innych. Postępują oni tak, jakby jedynym sposobem na zachowanie poczucia spójności Ja było wykpienie każdej normy społecznej. Świadome manifestowanie przekraczanie norm można pojmować jako obronę przed definiowaniem, przejęciem i unicestwieniem Ja przez innych.

Okiem psychologa

Dla osób z osobowością schizoidalną porzucenie jest mniejszym złem niż pochłonięcie przez innych. Nie oznacza to, że osoby te są zimne lub nieczułe. Może im bardzo zleżeć na innych, jednakże potrzebują ochronnej przestrzeni osobistej. Nawet najlepiej funkcjonujące osoby z osobowością schizoidalną martwią się, że inni odbiorą ich jako odbiegających od normy, niezrozumiałych. Z jednej strony pragną, aby osoby, na których im zależy, w pełni ich poznały, z drugiej zaś strony obawiają się, że jeśli całkowicie odkryją swoje wnętrze, zostaną uznani za dziwaków.

Autor: Aneta Borowska psycholog

Bibliografia:

N. McWilliams, Diagnoza Psychoanalityczna.

Dodaj komentarz

Close Menu